Džemat Putiš - Priredio Emin ef. Koluh

Džemat Putiš - Priredio Emin ef. Koluh

Kraći historijski osvrt na područje Putiša

Prema dostupnim historijskim izvorima, može se konstatovati,  da je ovo  područje bilo nastanjeno još u srednjem vijeku, čemu svjedoči stari grad ‘’Gradina’’. Ansabl grada dopunjavao je položaj zvani Dvor. U području Dvora najvjerovatnije je postojalo podgrađe s rezidencijom feudalca, pa je grad za slučaj opasnosti, služio isključivo za odbrambene svrhe. Na padinama grada moglo se naći keramičko posuđe i tome sličnom. Danas grad ne postoji. Njegovom postojanju svjedoči samo još naziv mjesta Gradina. Zbog nemarnosti stanovništva koje  je materijalne ostatke koristilo za gradnju kuća, kao i odvoženja istog materijala za gradnju rimokatoličke crkve u Busovači, materijalni ostaci danas, nažalost ne postoje.

Džemat Putiš

U podnožju srednjovjekovnog grada Gradine razvio se džemat Putiš. Ovo je džemat koji spada u red većih džemata na području Medžlisa Islamske zajednice Busovača. Naime, sastoji se od šest naselja: Putiš, Merdani,Grablje, Strane, Lončari i Jelinak, koja čine jedan veliki džemat pod zajedničkim nazivom Putiš. Svako od ovih naselja ima svoj mekteb u kojem se odvija mektebska nastava, te obavljaju jacije, a u nekima i beš-vakat. Džemat ima svoju dugu historijsku prošlost. Veoma je interesantno spomenuti kako je došlo do gradnje džematske džamije. Naime,  spominje se, u legendi džemata, da je beg iz Bosanskog Broda, nepoznatog imena, prolazio kroz Putiš, i na mjestu gdje se nalazi sadašnja džamija sustigao ga mrak, te odluči da tu i zakonači. Ujutro kada se probudio svojim saputnicima je ispričao san da na mjestu gdje je konačio treba sagraditi džamiju. Allahova uputa, te poruka sna i snažna vjera i volja bega, biše sebepom da ovaj džemat dobije svoju prvu džamiju. Ona poprimi izgled prekrasne mahalske, u bosanskom stilu građene džamije. Dimenzije džamije su 9x12 m. Zidovi su debljine jednog metra, a bila je pokrivena jasenovom šindrom. Uz džamiju su bile otvorene sofe i u donjem i u gornjem spratu džamije. Rešad Kadić opisujući Ilhamijin put u smrt, opisuje i ovu džamiju: ‘’… Što se Ilhamija dalje odmicao, tragovi nevremena su bili sve manje vidljivi. Kao da je led samo u prolazu dotakao taj kraj. Uskoro naiđe na selo. Ugleda nisku drvenu munaru na dnu sela pa se obradova. Uspeo se na sofu i zanijetio podne. Kad doklanja, nekoliko seoske djece bilo se okupilo ispred džamije i radoznalo ga gledalo’’ (…)

1940. godine džamiji je  promijenjen krov, te je umjesto šindre stavljen crijep. Od tada džamija pomalo počinje mijenjati svoj stari izgled i ljepotu. 1969. godine sofe bivaju zatvorene, te se taj prostor koristi za mektebsku učionicu. 

Nekada autentičnog bosanskog izgleda, danas je poprimila nešto drugačiji izgled. Naime, kada su se,  2004. godine, htjeli rekonstruisati određeni dotrajali dijelovi, dolazi do pucanja zidova, te je nažalost moralo doći do rušenja ove starobosanske ljepotice izgrađene 1694. godine, dakle prije 320 godina. Džematlije se i dan danas nostalgično prisjećaju svoje stare džamije koja je imala ‘’nešto’’ što novosagrađene džamije nemaju. Imala je taj duh skromnosti, poniznosti i skrušenosti koji je prožimao sve one koji su u njoj boravili, a što je jedan od bitnih uslova za valjanost namaza…

Nekadašnji izgled džamije

Ovaj džemat i ova džamija mogu se pohvaliti i činjenicom da imaju imena imama koji su složbovali u zadnjih  dvije stotine godina, pa da ih spomenemo: Osmančević Numo ef. iz Jelinka-Busovača, Imamović Menan ef. iz Dvora-Busovača, Šabanović Alija ef. iz Strana-Busovača, Šabanović Salih ef. iz Strana-Busovača, Klisura Uzeir ef. iz Fojnice, Lopo Muhamed ef. iz Kaknja, Pivić Abdulah ef. iz Zenice, Ibrahimspahić Elvedin ef. iz Kaknja i današnji imam je Nedim ef. Klisura iz Strana-Busovača. Treba napomenuti da je neposredno poslije proteklog rata, tokom 1995. godine, usljed nedostatka imamskog kadra, nekoliko mjeseci dužnost imama obavljao mujezin ove džamije Džemail Mešković, a iza njega, također nekoliko mjeseci,  tu dužnost obavljao je Ahmet Provalić iz Visokog.

Sadašnji izgled džamije

Turbe u Grablju

Dva kilometra od lašvanjske petlje ili raskrsnice, kretajući se u pravcu vezirskog grada Travnika, nalazi se naselje po imenu Grablje. Zanimljivo je da se ovo naselje, kao i džamija, mada ne na direktan način, spominje u pripovijesnom romanu ‘’Ihamijin put u smrt’’ pisca Rešada Kadića… Putujuć prema Travniku šejh Ilhami-baba prolažiše i kroz ovo mjesto. U romanu se to, između ostalog, ovako opisuje : ‘’…Ilhamija je bio mašio Zenicu. Prve kapi kiše, krupne i mlake, zatekoše ga pokraj Lašve. On pruži korak. Dolje, kraj rijeke, stajao je mlin. Tu se jedino mogao skloniti. Selo, gore u brdu, bilo je predaleko. Mlin je bio napušten. Napola razvaljena vrata zjapila su širom otvorena…’’ ‘’…On tu uđe i othuknu…’’ ‘’Gromovi su se sustizali, a kiša je nemilice padala. Vjetar je malatio vratima i kišu nanosio u mlin…’’

A ti isti mlini, spomenuti u romanu, koji su bili spasonosni za šejha Ilhamiju koji se skrivao od nevremena, u proteklom ratu bili su spasonosni i za stanovnike okolnih naselja, a također, za Armiju BiH, budući da se u njemu tokom čitavog rata mljelo žito, a znamo šta je to u ratu značilo…

U tom naselju, kojim prolaziše čuveni šejh Ilhamija  1821. godine, krečući se put smrti, na poziv tog strašnog vezira, hafiz Dželaludina Ali-paše, a njegovog dželata, zbog napisanih stihova: ‘’Čudan zeman nastade, sve zlikovac postade, din-dušmanin ustade, šta se hoće zaboga’’ (…) nalazi se nadaleko poznato turbe u kojem leže dva šehida nepoznatog imena i porijekla. Unutar turbeta, kje je četvrtastog izgleda, nalaze se dva mezara pokrivena drvenim sanducima. Iznad glava umrlih su veliki nišani a završecima oblikovanim u obliku turbana. Na jednom od njih je izbočen povijeni mač, koji pokazuje da je tu ukopan šehid-gazija. Drugi nišan ima na vrhu karakteristično udubljenje, a što je bilo oznaka za evliju I učenog čovjeka. Na strani je izbočina osmerostrane rozete. Natpisi na nišanima su nedovoljno jasni.

Postoji  i legenda koja veli da su u turbetu šehidi koji su donijeli svoje glave pod pazuhom i na tom se mjestu pali…

Ovo je ujedno i jedna nevidljiva granica koja nikad nije pređena od strane neprijatelja. Ista ta, nevidljiva granica, postojala je i postoji kod turbeta na ulazu u vezirski grad Travnik!

Turbe u Grablju

I upravo tu, gdje su pali šehidi boreći se na Allahovom putu, godinama ranije, do pedesetih godina prošlog vijeka, redovno su održavane dove. Interesantno je spomenuti da je to bilo dovište žena. Svake godine bi se domaće žene, i žene iz obližnjih, a i daljih naselja, sa svojom malodobnom djecom, iskupljale i dovu učile, a posebno kada su bile velike suše. I nikada se, kako pripovijedaju stariji, nije desilo da je dova upućena Svemogućem Allahu, a da kiša nije pala.

Šehidski nišan

I na kraju  neizostavno je istaknuti činjenicu da je ovaj džemat iznjedrio veliki broj imama, hafiza, muallima…

 

Priredio Emin ef. Koluh